ประวัติกรมตำรวจไทย

เนื่องด้วยใกล้วันตำรวจ คือวันที่ 13 ตุลาคม ของทุกปี  จึงขออนุญาตนำข้อมูลที่เกี่ยวกับความเป็นมาของ “กรมตำรวจ” หรือ “สำนักงานตำรวจแห่งชาติ” (ปัจจุบัน)จากเว็บไซต์ภูมิปัญญาไทย มาเผยแพร่

สำนักงานตำรวจแห่งชาติ

ประวัติกรมตำรวจ

สำนักงานตำรวจแห่งชาติ เป็นหน่วยงานที่ดูแลกิจการเกี่ยวกับตำรวจในประเทศไทย สำนักงานตำรวจแห่งชาติขึ้นตรงกับนายกรัฐมนตรี

ประวัติกรมตำรวจไทย

กิจการตำรวจไทยได้รับการวางรากฐาน พัฒนาขอบข่ายอำนาจหน้าที่และทวีความ สำคัญมาโดยลำดับ นับตั้งแต่โบราณกาล มาถึงปัจจุบัน สามารถแบ่งออกเป็น 3 ยุค ใหญ่ ๆ ดังต่อไปนี้

ตำรวจไทยยุคต้น ( ก่อนพ.ศ. 2403 )

เป็นกิจการตำรวจที่มีมาก่อน พ.ศ. 2403 แต่หลักฐานที่แน่ชัดพอจะหาได้ในสมัย[[กรุงศรีอยุธยา[[คือในแผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตราระเบียบการปกครองบ้านเมืองเป็น 4 เหล่า เรียกว่า จตุสดมภ์ ได้แก่ เวียง วัง คลัง นา ซึ่งโปรดเกล้าฯ ให้มีตำรวจขึ้นด้วยและให้ขึ้นอยู่กับเวียง มีเจ้าพระยาจักรีศรีองครักษ์สมุหนายกอัครมหาเสนาบดี เป็นผู้บังคับบัญชา กิจการตำรวจครั้งนั้นแบ่งออกเป็นตำรวจพระนครบาล ตำรวจภูธร ส่วนตำรวจหลวงให้ขึ้นอยู่กับวัง มีเจ้าพระยาธรรมาธิบดีศรีรัตนมณเฑียรบาล เป็นผู้บังคับบัญชา และทรงโปรดเกล้าฯ ให้ตราศักดินาของตำรวจไว้เป็นบรรทัดฐานในบทพระอัยการระบุตำแหน่ง นายพลเรือน เช่นเดียวกับข้าราชการฝ่ายอื่นดังนี้

ตำรวจภูธร หลวงวาสุเทพ เจ้ากรมมหาดไทย ตำรวจภูธร ศักดินา 1,000 ขุนพิศณุแสนปลัดขวา ศักดินา 600 ตำรวจภูบาล หลวงเพชรฉลูเทพ เจ้ากรมมหาดไทย ตำรวจภูบาลศักดินา 1,000 ขุนมหาพิชัย ปลัดขวา ศักดินา 600 ขุนแผลงสะท้าน ปลัดซ้าย ศักดินา 600

นอกจากนี้ มีเอกสารหลายชิ้นที่แสดงว่า บุคคลที่จะเป็นตำรวจได้นั้นต้องคัดเลือกจากผู้ ที่มีชาติกำเนิดสืบเชื้อสายมาจากตระกูล ที่ได้ทำคุณความดีต่อชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และต้องเป็นบุคคลที่ทรงวาง พระราชหฤทัย การบังคับบัญชาตำรวจก็ต้องขึ้น ตรงต่อพระมหากษัตริย์โดยเฉพาะแต่พระองค์เดียว กิจการตำรวจในยุคนี้ จะจัดตั้งเพื่อให้ทำหน้าที่ในวงจำกัดและมิได้ขยาย ไปยังส่วนการปกครองทั่วประเทศ แต่เมื่อพิจารณาถึงการจัดรูปการปกครองในสมัยนั้นแล้ว ก็ต้องนับว่าเป็นการ เหมาะสม

ตำรวจไทยยุคปฏิรูปการปกครอง

เป็นกิจการตำรวจระหว่าง พ.ศ. 2403 ถึง พ.ศ.2475 ซึ่งจะขอเรียกว่า สมัยปฏิรูปเพราะเป็นสมัยที่ได้มีการปฏิรูปการปกครองประเทศไทยอย่างขนาดใหญ่ ทุก ๆ ด้านตามแบบอย่างอารยประเทศตะวันตก ซึ่งได้เริ่มดำเนินงานมาตั้งแต่รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กล่าวคือ ในปี พ.ศ. 2405 ได้ว่าจ้างชาวต่างชาติมาเป็นผู้พิจารณา วางโครงการ จัดตั้งกองตำรวจสำหรับรักษา ความสงบเรียบร้อยภายในเขตนครหลวงตามแบบอย่างยุโรป ขึ้นเป็นครั้งแรกแต่เนื่องจากเหตุทางการเมืองระหว่างประเทศในสมัย นั้นซึ่งเป็นยุคที่อังกฤษ ฝรั่งเศส โปรตุเกส ฮอลันดา กำลังแข่งขันกันหาเมืองขึ้นในทวีปเอเซีย การจัดระเบียบการปกครองประเทศ ขณะนั้นจึงเพ่งเล็งไปในด้านป้องกันประเทศเป็นหลักใหญ่ นโยบายการตำรวจก็ต้องดำเนินการให้สอดคล้องกับนโยบายการเมือง ระหว่างประเทศและทหารด้วยเป็นธรรมดา

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 การปรับปรุงการตำรวจ นอกจากได้ขยายงานตำรวจนครบาลแล้วยังได้จัดตั้งตำรวจภูธรขึ้นในรูป ทหารโปลิศ เมื่อ พ.ศ.2420 ได้เปลี่ยนกองทหารโปลิศเป็นกรมกองตระเวนหัวเมือง จนถึง พ.ศ. 2440 ได้ตั้งกรมตำรวจภูธรขึ้น แทนกรมกองตระเวนหัวเมือง กำลังพลแรก ๆใช้ตำรวจ ต่อมาเมื่อทางทหารได้ประกาศใช้ พ.ร.บ.เกณฑ์ทหารทางตำรวจภูธรก็ได ้ขออนุมัติใช้กฎหมายฉบับนี้ เมื่อ พ.ศ.2448 เกณฑ์คนเข้าเป็นตำรวจด้วยเช่นเดียวกัน เมื่อได้จัดตั้งกรมตำรวจภูธรขึ้นแล้วก็ได้พยายามขยายการตำรวจไปยังหน่วยการ ปกครองส่วนภูมิภาคตามลำดับ เพื่อให้มีกำลังตำรวจสำหรับป้องกันปราบปรามโจรผู้ร้าย อำนวยความร่มเย็นเป็นสุขให้แก่ประชาชาชน

กิจการตำรวจในยุคนี้ขึ้นอยู่กับกระทรวง 2 กระทรวง คือ กรมพลตระเวน หรือ(ตำรวจนครบาล)ขึ้นอยู่กับกระทรวงพระนครบาล กรมตำรวจภูธร ขึ้นอยู่กับกระทรวงมหาดไทยและได้รวมเป็นกรมเดียวกันภายใต้การบังคับบัญชา ของอธิบดีคนเดียวกัน เมื่อ 13 ตุลาคม 2458 เรียกว่า “กรมตำรวจภูธรและกรมพลตระเวน” กรมตำรวจจึงถือว่า วันที่ 13 ตุลาคม ของทุกปีเป็นวันตำรวจและในปลายปี นั้นเอง ได้เปลี่ยนเป็น “กรมตำรวจภูธรและกรมตำรวจนครบาล” ยกฐานะเจ้ากรมขึ้นเป็นอธิบดี ต่อมาในปี พ.ศ. 2465ได้มีพระบรมราช โองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้รวมกระทรวงมหาดไทย กับกระทรวงนครบาลเป็นกระทรวง เดียวกันเรียกว่ากระทรวงมหาดไทย กรมตำรวจภูธรและกรมตำรวจนครบาล จึงโอนมาขึ้นอยู่กับกระทรวงมหาดไทย และในปี พ.ศ. 2469ได้เปลี่ยนนามกรมตำรวจภูธร และกรมตำรวจนครบาลเป็น “กรมตำรวจภูธร” แต่ยังคงแบ่งตำรวจออกเป็น 2 ประเภท คือ ตำรวจที่จับกุมโจรผู้ร้ายไต่สวนทำสำนวน ฟ้องศาลโปลิศสภาโดยตรง เรียกว่า “ตำรวจนครบาล” ตำรวจที่ทำการจับกุมโจรผู้ร้าย ได้แล้วส่งให้อำเภอไต่สวนทำสำนวนให้อัยการ ฟ้องศาลอาญาประจำจังหวัดนั้น ๆ เรียกว่า “ตำรวจภูธร” จนกระทั่ง พ.ศ. 2475 จึงได้เปลี่ยนนามกรมตำรวจภูธรเป็น “กรมตำรวจ” ตลอดมาจนทุกวันนี้

ตำรวจไทยยุคหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง

การตำรวจยุคนี้เริ่มตั้งแต่ พ.ศ. 2475 ถึงปัจจุบัน จะเรียกว่า ตำรวจยุคปัจจุบัน หรือตำรวจสมัยราชาธิปไตยก็ ได้หลังจากที่ ประเทศไทยได้เปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นระบบประชาธิปไตยแล้วโดยประกาศเสนาบดี กระทรวงมหาดไทย เรื่องการแบ่งส่วนราชการกรมตำรวจ พ.ศ. 2475 กิจการตำรวจได้แบ่งออกเป็น 4 ส่วน คือ ส่วนที่ 1 เป็นหน่วยบริหารงานส่วนกลางและสำนักบริหาร ของอธิบดีกรมตำรวจมีกองขึ้นตรง 6 กอง คือ กองกลาง กองบัญชี กองโรงเรียน กองคดี กองตรวจคนเข้าเมือง และกองทะเบียนกลาง ส่วนที่ 2 คือ ตำรวจนครบาล ส่วนที่ 3 คือ ตำรวจภูธร ส่วนที่ 4 คือ ตำรวจสันติบาลเป็นหน่วยที่ตั้งขึ้นใหม่ภายหลังที่ได้ยกเลิก ตำรวจภูบาล ตำรวจกลาง และตำรวจกองพิเศษ

หลังจากที่ได้ปรับปรุงกิจการตำรวจเพื่อวางรากฐานตำรวจในระบอบประชาธิปไตยเมื่อ พ.ศ. 2475 แล้วกรมตำรวจ ได้ปรับปรุง การบริหารให้ดีขึ้นเหมาะสมสอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลงของสังคมปริมาณและ คุณภาพของงาน เรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน

อธิบดีกรมตำรวจและผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ

ภาพ:Royal_thai_police_logo.jpg

สมัยที่เป็นกรมตำรวจ ตำแหน่งหัวหน้าสูงสุดเรียกว่า อธิบดีกรมตำรวจ เมื่อเปลี่ยนมาเป็นสำนักงานตำรวจแห่งชาติได้เปลี่ยนเป็น ผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ โดยรายชื่ออธิบดีกรมตำรวจและผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ มีดังนี้

กองโปลิศ / กรมกองตระเวณ

  • พ.ศ. 2403-2435 กัปตัน เอส.เย.เอมส์
  • พ.ศ. 2435-2440 พระยาอรรคราชวราทร (ภัสดา บุรณศิริ)
  • พ.ศ. 2440-2447 นาย เอ.เย.ยาดิน
  • พ.ศ. 2447-2456 มหาอำมาตย์โท อีริกเซ็นต์ เย ลอสัน
  • พ.ศ. 2456-2458 พลตรี พระยาวาสุเทพ

กรมตำรวจ

  • พ.ศ. 2458-2472 พลโท พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าคำรบ
  • พ.ศ. 2472-2475 พล.ต.ท. พระยาอธิกรณ์ประกาศ (หลุย จาติกวณิช)
  • พ.ศ. 2475-2476 พ.ต.อ. พระยาบุเรศผดุงกิจ (รวย พรหโมบล)
  • พ.ศ. 2476-2479 พ.ต.อ. พระยาอนุสรณ์ธุระการ (จ่าง วัจนะพุกกะ)
  • พ.ศ. 2479-2488 พล.ต.อ. หลวงอดุลเดชจรัส
  • พ.ศ. 2488-2489 พล.ต.ท. พระรามอินทรา (ดวง จุลัยยานนท์)
  • พ.ศ. 2489-2490 พล.ต.ต. พระพิจารณ์พลกิจ (ยู่เซ็ก ดุละลัมภะ)
  • พ.ศ. 2490-2494 พล.ต.อ. หลวงชาติตระการโกศล (เจียม ลิมปิชาติ)
  • พ.ศ. 2494-2500 พล.ต.อ. เผ่า ศรียานนท์
  • พ.ศ. 2500-2502 พล.ต.อ.ไสว ไสวแสนยากร
  • พ.ศ. 2502-2506 จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์
  • พ.ศ. 2506-2515 พล.ต.อ. ประเสริฐ รุจิรวงศ์
  • พ.ศ. 2515-2516 จอมพล ประภาส จารุเสถียร
  • พ.ศ. 2516-2517 พล.ต.อ. ประจวบ สุนทรางกูร
  • พ.ศ. 2517-2518 พล.ต.อ. พจน์ เภกะนันทน์
  • พ.ศ. 2518-2518 พล.ต.อ. ศรีสุข มหินทรเทพ
  • พ.ศ. 2519-2524 พล.ต.อ. มนต์ชัย พันธุ์คงชื่น
  • พ.ศ. 2524-2525 พล.ต.อ. สุรพล จุลละพราหมณ์
  • พ.ศ. 2525-2530 พล.ต.อ. ณรงค์ มหานนท์
  • พ.ศ. 2530-2532 พล.ต.อ. เภา สารสิน
  • พ.ศ. 2532-2534 พล.ต.อ. แสวง ธีระสวัสดิ์
  • พ.ศ. 2534-2536 พล.ต.อ. สวัสดิ์ อมรวิวัฒน์
  • พ.ศ. 2536-2537 พล.ต.อ. ประทิน สันติประภพ
  • พ.ศ. 2537-2539 พล.ต.อ. พจน์ บุณยะจินดา
  • พ.ศ. 2539-2541 พล.ต.อ. ประชา พรหมนอก

สำนักงานตำรวจแห่งชาติ

  • พ.ศ. 2541 – 30 ก.ย.2543 พล.ต.อ.ประชา พรหมนอก
  • 1 ต.ค.2543 – 30 ก.ย.2544 พล.ต.อ.พรศักดิ์ ดุรงควิบูลย์
  • 1 ต.ค.2544 – 30 ก.ย.2547 พล.ต.อ.สันต์ ศรุตานนท์

(ช่วยราชการสำนักนายกรัฐมนตรี จนเกษียณอายุราชการเมื่อ พ.ศ. 2547)

  • พ.ศ. 2547 – 30 ก.ย.2547 พล.ต.อ.สุนทร ซ้ายขวัญ (รักษาราชการ)
  • 1 ต.ค.2547 – 22 เม.ย.2550 พล.ต.อ.โกวิท วัฒนะ

(ช่วยราชการสำนักนายกรัฐมนตรี ตั้งแต่ 5 ก.พ.2550 ถึง 22 เม.ย.2550)

  • 5 ก.พ. 2550 – ปัจจุบัน พล.ต.อ.เสรีพิศุทธ์ เตมียาเวส (รักษาราชการ)
  • 2551  พล.ต.อ.พัชรวาท  วงษ์สุวรรณ

ขอขอบคุณข้อมูลจาก

- เว็บไซต์นายร้อยตำรวจ 35

- วิกิพีเดีย

ภาพประกอบจากวิกิพีเดียและทางอินเทอร์เน็ต